Test FADIR i FABER - co naprawdę mówi wynik dodatni i ujemny

Krótka odpowiedź: FADIR wyklucza, ale słabiej, niż się wydaje

Tekst jest napisany dla fizjoterapeutów i studentów fizjoterapii. Omawia dwa testy prowokacyjne biodra, FADIR i FABER, oraz regułę predykcyjną Sutlive'a dla choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego - z liczbami sprawdzonymi w pracach źródłowych, z populacją i wzorcem odniesienia przy każdej z nich i z rachunkiem prawdopodobieństwa po teście.

FADIR, czyli zgięcie, przywiedzenie i rotacja wewnętrzna (w piśmiennictwie także FADDIR albo test impingementu przedniego), jest według międzynarodowego konsensusu warwickiego najczęściej używanym testem impingementu - testem czułym, ale nieswoistym.² Konsensus z Zurychu dodaje, że ujemny FADIR pomaga wykluczyć ból pochodzący z biodra, choć jego użyteczność kliniczna jest ograniczona.¹⁰ Teza „lepiej wyklucza, niż potwierdza” jest więc prawdziwa. Liczby, które ją podpierają, są jednak słabsze, niż sugerują streszczenia: swoistość dało się policzyć w nielicznych pracach⁴, a najwyższą czułość mierzono u osób, u których uszkodzenie było już rozpoznane.⁵

FABER (test Patricka) ma podwójne życie: jest testem biodra i zarazem jednym z sześciu testów klastra Lasletta dla stawu krzyżowo-biodrowego.⁶ W obu rolach ma inne wzorce odniesienia i inne liczby, dlatego omawiamy je osobno, a sam klaster opisujemy w tekście o testach stawu krzyżowo-biodrowego.

Jak wykonać FADIR i FABER i co uznać za wynik dodatni

FADIR

Pacjent leży na plecach. Badający biernie zgina biodro i kolano do około 90°, a następnie dokłada przywiedzenie i rotację wewnętrzną z dociskiem w obu kierunkach. Za wynik dodatni uznaje się odtworzenie znanego pacjentowi bólu pachwiny.¹ Konsensus warwicki stawia ten warunek wprost: test impingementu jest dodatni tylko wtedy, gdy odtwarza ból, z którym pacjent przyszedł - a przy podejrzeniu konfliktu udowo-panewkowego trzeba też zbadać pachwinę pod kątem innych struktur, które dają podobny ból.²

W pracach krąży kilka odmian tego samego ruchu. Metaanaliza z 2015 roku policzyła osobno test zgięcia z rotacją wewnętrzną (FIR), w którym nie ma przywiedzenia; jego zbiorcza czułość wyniosła 0,96 (95% CI 0,81-0,99).³ Siła docisku bywa nieokreślona. W jednej z prac autorzy piszą wprost, że siły rotacji nie kontrolowali, a o wyniku dodatnim rozstrzygał ból pachwiny widoczny w grymasie pacjenta.⁵

FABER

FABER to zgięcie, odwiedzenie i rotacja zewnętrzna: kończyna w pozycji „czwórki”, kostka oparta tuż powyżej kolana drugiej nogi, delikatny nacisk na przyśrodkową stronę kolana w kierunku stołu. Jako test biodra jest dodatni, gdy odtwarza ból pachwiny.¹¹

Pod tą samą nazwą funkcjonują dwa różne pomiary. Konsensus warwicki zaleca przy podejrzeniu konfliktu udowo-panewkowego, obok testu impingementu, ocenę odległości w pozycji FABER, czyli pomiar ruchomości.² Wersja z pomiarem odległości porównuje stronę bolesną ze stroną, którą zakłada się za zdrową. Autorzy przeglądu z 2020 roku zauważają, że to założenie da się sprawdzić tylko obrazowaniem, i dlatego uznają tę wersję za nieprzydatną w praktyce fizjoterapeutycznej.⁴

Rzetelność: czy dwóch badających zobaczy to samo

W badaniu na 70 pacjentach, ocenianych przez ortopedę i fizjoterapeutę, kappa wyniosła 0,63 (95% CI 0,43-0,83) dla FABER i 0,58 (0,29-0,87) dla FADIR.¹² Dolna granica przedziału dla FADIR wygląda źle, ale autorzy wiążą niską wartość z problemem częstości: test wypadał dodatnio u bardzo wielu badanych.¹² Inna praca, omawiając te same dane, podaje, że FADIR był dodatni u 76% badanych, a zgodność surowa wyniosła 91% - przy tak częstym wyniku dodatnim kappa spada nawet przy dobrej zgodności.⁵

W drugim badaniu dziewięciu klinicystów różnych zawodów oceniało 12 osób w losowej kolejności. Odpowiednią zgodność, czyli powyżej 75% zgodności ogólnej, osiągnęło 6 z 10 testów o wyniku jakościowym, a pomiary rotacji wewnętrznej różniły się między badającymi typowo o 7°, zgięcia o 5°.¹³ Siedem stopni to niewiele przy opisie ruchomości, ale dużo przy progu, który rozstrzyga o wyniku reguły - wrócimy do tego przy regule Sutlive'a.

Co mówi wynik: liczby z metaanaliz i przeglądów

Metaanaliza Reimana i wsp. z 2015 roku, poświęcona testom dla konfliktu udowo-panewkowego i uszkodzenia obrąbka, znalazła 21 prac, z których tylko jedna była wysokiej jakości; do metaanalizy weszło dziewięć. FADIR miał zbiorczą czułość od 0,94 (95% CI 0,90-0,97) do 0,99 (0,98-1,00) i iloraz szans diagnostycznych od 5,71 (0,84-38,86) do 7,82 (1,06-57,84). Autorzy piszą, że FADIR i test zgięcia z rotacją wewnętrzną mają jedynie wartość przesiewową.³

Abstrakt tej metaanalizy nie podaje zbiorczej swoistości ani ilorazów wiarygodności, a pełny tekst jest płatny. Nie przytaczamy więc liczby, która krąży jako „swoistość z metaanalizy Reimana” - nie mogliśmy jej sprawdzić u źródła. Konsensus ESSKA-EHPA-ESMA z 2026 roku streszcza tę pracę słownie: wysoka czułość i słaba swoistość, zarówno dla zespołu konfliktu udowo-panewkowego, jak i dla uszkodzenia obrąbka.¹⁴ Iloraz szans diagnostycznych nie przelicza się na prawdopodobieństwo po teście, a przedział od 0,84 obejmuje wartość 1, czyli test, który niczego nie rozróżnia.

Więcej mówi przegląd z 2020 roku, który zawęził pytanie do morfologii typu cam lub pincer u osób z objawami i podejrzeniem zespołu konfliktu udowo-panewkowego. Osiem prac, 17 testów, metaanaliza niemożliwa z powodu zbyt małej liczby prac na test; swoistość wszystkich testów mieściła się między 0,11 a 0,56, a żaden LR+ nie przekroczył 1,4.⁴ FADIR badano w czterech pracach, ale swoistość dało się policzyć tylko w jednej: czułość 0,96 (95% CI 0,91-0,99), swoistość 0,11 (0,06-0,20), LR+ 1,08 (0,99-1,17) i LR- 0,36 (0,12-1,08), przy pewności dowodów ocenionej jako bardzo niska dla czułości i niska dla swoistości.⁴

Ta jedna praca to 199 kolejnych pacjentów z jednostronnym bólem biodra, średnio 35,4 roku, z rozpoznaniem potwierdzanym radiologicznie: czułość 96%, swoistość 11%.¹⁵ Wzorcem był kąt alfa powyżej 60° w RTG, czyli kształt kości, a nie źródło bólu.⁴

Przegląd poświęcony wyłącznie FADIR (8 prac, 452 pacjentów, 622 stawy, średni wiek 27 lat) pokazuje, jak szeroki jest rozrzut. Czułość wynosiła od 0,08 do 1 przy potwierdzeniu w RTG i od 0,33 do 1 przy MRI, a swoistość 0,11 przy RTG i 1 przy MRI. Autorzy uznają ogólną użyteczność testu za niejasną i widzą w nim najwyżej narzędzie przesiewowe - głównie dlatego, że jest bezpieczny.¹⁶

Przegląd przeglądów z 2022 roku (6 przeglądów, 24 prace pierwotne) zwraca uwagę na rzecz, którą łatwo przeoczyć: te same prace pierwotne powtarzają się w kolejnych przeglądach, więc zgodność przeglądów nie jest niezależnym potwierdzeniem. Mimo to FADIR był w nich konsekwentnie popierany jako narzędzie przesiewowe.¹⁷ Najnowszy przegląd, z 2025 roku (15 prac, 1378 stawów), znów nie mógł przeprowadzić metaanalizy; dla uszkodzenia obrąbka czułość FADIR wahała się w pięciu pracach od 43% do 100%, a swoistość od 10% do 100%.¹⁸

* Ilorazy policzone przez nas z czułości i swoistości podanych w abstrakcie. ** Najbardziej swoisty z czterech badanych manewrów, test Stinchfielda, miał swoistość 0,32⁷; przegląd z 2025 roku podaje dla FABER w tej pracy 0,25¹⁸. Kreska: źródło nie podaje wartości, a swoistość policzona z jednego stawu nie nadaje się do liczenia ilorazów.

Rozrzut na rycinie nie jest szumem, który da się uśrednić do jednej liczby. Gwiazdka przy 100% oznacza swoistość policzoną z jednego stawu bez uszkodzenia¹¹ - i to jest dobry wstęp do następnej części: o liczbach decyduje to, kogo badano i z czym porównywano wynik testu.

Skąd czułość 0,94-0,99: kogo badano i z czym porównywano

Czułość jest właściwością testu w konkretnej populacji, nie testu w ogóle - i przy FADIR ta różnica jest wyjątkowo duża. Autorzy pracy z 2012 roku zwracają uwagę, że doniesienia o czułości 95-100% dotyczyły pacjentów z uszkodzeniem obrąbka już rozpoznanym w artroskopii albo MRI i nie miały ani jednego wyniku fałszywie dodatniego ani prawdziwie ujemnego. Swoistości nie dało się w nich policzyć w ogóle.⁵

Gdy ten sam test zastosowano u 69 niewyselekcjonowanych pacjentów poradni z bólem biodra (średnio 57,2 roku, 107 stawów, wzorzec: radialne MRI), czułość wyniosła 50,6% (45/89), swoistość 88,9% (16/18), wartość predykcyjna wyniku dodatniego 95,7%, a ujemnego 26,7%.⁵ Policzone przez nas z tych par ilorazy to LR+ około 4,6 i LR- około 0,56: w tej grupie test raczej potwierdzał, niż wykluczał. Uszkodzenie obrąbka miało tu jednak 83% stawów, a w próbie były też 24 stawy niebolesne, zbadane przy okazji drugiej strony.⁵

Konsensus warwicki ujmuje to jednym zdaniem: testy kliniczne były często oceniane w populacjach o wysokim prawdopodobieństwie wyniku dodatniego, więc ich zachowanie w innym otoczeniu, na przykład w podstawowej opiece, nie jest znane.² Przegląd z 2020 roku dodaje, że trzy z ośmiu włączonych prac obejmowały wyłącznie chorych, bez jakiejkolwiek niepewności klinicznej.⁴

Ten sam problem dotyczy obrazowania, które służy za wzorzec. W metaanalizie badań obrazowych i iniekcji prawdopodobieństwo wstępne uszkodzenia obrąbka w badanych grupach wynosiło 81% (72-88%), a konfliktu udowo-panewkowego 74% (51-91%); dodatni wynik MRI lub artro-MR zwiększał prawdopodobieństwo uszkodzenia obrąbka w stopniu minimalnym do małego.²¹

Cztery wzorce odniesienia, cztery różne pytania

• Artroskopia widzi uszkodzenie bezpośrednio, ale tylko u operowanych, czyli w grupie, w której choroba jest częsta z samego doboru. U 77 aktywnych pacjentów z rozpoznaniem postawionym w artroskopii ból pachwiny jako główna lokalizacja, test impingementu przedniego, FABER i test Fitzgeralda miały czułość od 0,72 do 0,91.²²
• Artro-MR i MRI pokazują obrąbek, ale same mają ograniczoną dokładność, a badano je w grupach o bardzo wysokiej częstości choroby.²¹
• RTG mierzy kształt kości, na przykład kąt alfa, a nie ból. Morfologię typu cam stwierdzano w obrazowaniu u 37% bezobjawowych stawów, typu pincer u 67%.²³
• Iniekcja znieczulająca do stawu odpowiada na inne pytanie: czy ból pochodzi ze stawu. U 49 kandydatów do artroskopii ani ból pachwiny, ani klikanie, ani FABER, ani FADIR nie odróżniały osób z ulgą powyżej 50% po iniekcji od pozostałych, a 7 z 18 osób z pewnym uszkodzeniem obrąbka w artro-MR (39%) takiej ulgi nie uzyskało.²⁴

Ostatni punkt jest najważniejszy dla praktyki. Autorzy tej pracy wnioskują, że nie każde uszkodzenie obrąbka widoczne w artro-MR jest głównym źródłem bólu, i zalecają szukanie innych przyczyn.²⁴ Test, który „trafia” w uszkodzenie obrąbka, nie musi trafiać w to, co boli.

Dlaczego FADIR prawie nie potwierdza konfliktu udowo-panewkowego

Pierwszy powód jest definicyjny. Konsensus warwicki opisuje zespół konfliktu udowo-panewkowego jako zależne od ruchu zaburzenie kliniczne z triadą: objawy, odchylenia w badaniu klinicznym i wynik obrazowania. Do rozpoznania potrzebne są wszystkie trzy elementy, a rozpoznanie nie zależy od pojedynczego objawu klinicznego.² Dodatni FADIR jest więc co najwyżej częścią jednego z trzech warunków.

Drugi powód to częstość samego kształtu kości i zmian w obrąbku u ludzi bez bólu. W przeglądzie 26 prac obejmujących 2114 bezobjawowych stawów biodrowych morfologię typu cam miało 37% (54,8% sportowców wobec 23,1% osób z populacji ogólnej), typu pincer 67%, a uszkodzenie obrąbka w MRI bez kontrastu 68,1% - to ostatnie w zaledwie siedmiu pracach.²³ Metaanaliza z 2018 roku podaje uszkodzenie obrąbka u 54% (95% CI 41-66%) osób bez bólu wobec 62% (47-75%) osób z bólem.²⁵ Konsensus warwicki podkreśla, że sama morfologia, bez objawów i odchyleń w badaniu, nie jest rozpoznaniem.²

Trzeci powód widać w rachunku. Weźmy jedyną pracę, w której przegląd z 2020 roku policzył oba ilorazy dla FADIR: LR+ 1,08 i LR- 0,36.⁴ Przy prawdopodobieństwie wstępnym 30% szansa wstępna wynosi 0,43. Po wyniku dodatnim: 0,43 razy 1,08 daje 0,46, czyli 32%. Po wyniku ujemnym: 0,43 razy 0,36 daje 0,15, czyli 13%. Przy częstości z samej pracy źródłowej, 55,8%, wynik dodatni daje 58%, a ujemny 31%. Schemat - prawdopodobieństwo na szanse, mnożenie przez iloraz, powrót do prawdopodobieństwa - rozpisujemy w tekście o czułości i swoistości.

Do tego przedział ufności dla LR- sięga 1,08, czyli obejmuje brak jakiejkolwiek zmiany.⁴ Nawet wykluczanie ma tu słabe oparcie, dopóki FADIR stoi sam.

Autorzy przeglądu zaproponowali, żeby nie stał: łączenie trzech testów o najwyższej czułości - FADIR, testu chodu ze zmienionym kątem ustawienia stopy (FPAW) i maksymalnego przysiadu. Komplet wyników ujemnych dałby LR- 0,15 i przy częstości 55% obniżyłby prawdopodobieństwo do 15%, a komplet dodatnich podniósłby je do 70% (LR+ 1,91).⁴ Zastrzeżenie autorów: ilorazy pomnożono, zakładając niezależność testów, co może zawyżać efekt, i taki zestaw trzeba sprawdzić w nowym badaniu.⁴

Najczystszy przykład tego, co dzieje się poza gabinetem chirurga, pochodzi z badania 74 hokeistów w wieku 13-20 lat bez rozpoznanej choroby biodra. Wobec MRI FADIR miał czułość 41%, swoistość 47%, LR+ 0,78 i LR- 1,24, a wartość predykcyjna wyniku dodatniego wyniosła 19%.¹⁹ Iloraz poniżej jedności oznacza, że wynik dodatni obniżał prawdopodobieństwo zmian. Autorzy uznali test za nieprzydatny do przesiewu w tej grupie z powodu dużej liczby wyników fałszywie dodatnich.¹⁹

FABER: biodro czy staw krzyżowo-biodrowy

Ten sam ruch zadaje dwa różne pytania. W diagnostyce stawu krzyżowo-biodrowego FABER jest jednym z sześciu testów klastra Lasletta, obok dystrakcji, kompresji, thigh thrust, testu Gaenslena i sacral thrust.⁶ Tam nie liczy się pojedynczy test, tylko liczba testów odtwarzających znany ból, a wzorcem jest blokada stawu krzyżowo-biodrowego.⁶ Kryterium, progi i liczby opisujemy w tekście o testach stawu krzyżowo-biodrowego i nie powtarzamy ich tutaj.

Jako test biodra FABER mierzy się wobec innych wzorców. U 50 pacjentów kierowanych na iniekcję dostawową do stawu biodrowego pod kontrolą fluoroskopii, z wzorcem co najmniej 80% poprawy w skali VAS, FABER miał czułość 0,82 (95% CI 0,57-0,96) i wartość predykcyjną wyniku dodatniego 0,46 (0,28-0,65). Najbardziej swoisty z czterech badanych manewrów, test Stinchfielda, osiągnął swoistość 0,32, więc swoistość FABER była jeszcze niższa; autorzy piszą wprost, że te testy są nieswoiste.⁷ Przegląd z 2025 roku podaje dla FABER w tej pracy swoistość 25%.¹⁸

Wobec artroskopii, u 77 pacjentów, FABER należał do testów o wysokiej czułości, a połączenie dwóch elementów podnosiło ją do 0,97. Autorzy proponują wykluczać objawowy konflikt udowo-panewkowy lub patologię obrąbka, gdy pachwina nie jest główną lokalizacją bólu i FABER jest ujemny albo gdy ujemne są jednocześnie FABER i test impingementu przedniego.²² Wobec artro-MR, w małej grupie po osteotomii okołopanewkowej, czułość FABER wyniosła tylko 41%.¹¹

Dodatni FABER nie mówi więc, który staw boli - biodro, staw krzyżowo-biodrowy czy żaden z nich. Konsensus ESSKA-EHPA-ESMA przypomina, że ból pachwiny może pochodzić także z odcinka lędźwiowo-krzyżowego, stawu krzyżowo-biodrowego, jamy brzusznej i miednicy.¹⁴ Czy samo miejsce bólu przy FABER - pachwina albo pośladek - rozstrzyga, który to staw? W przeglądach, na których opiera się ten tekst, nie znaleźliśmy pracy, która by takie kryterium zwalidowała, więc traktujemy je jako wskazówkę, nie jako kryterium.

W praktyce różnicuje się więc zestawem, a nie pojedynczym testem: po stronie stawu krzyżowo-biodrowego klaster z kryterium trzech dodatnich testów, po stronie biodra FADIR i zakres ruchu, a po stronie mięśni i struktur pachwiny palpacja i testy oporowe.⁶¹⁴

Choroba zwyrodnieniowa biodra: reguła Sutlive'a

Reguła predykcyjna Sutlive'a i wsp. z 2008 roku powstała na 72 osobach z jednostronnym bólem biodra. Wzorcem było zdjęcie RTG miednicy w projekcji przednio-tylnej, wykonane na stojąco; za chorobę zwyrodnieniową uznano co najmniej 2 stopień w skali Kellgrena i Lawrence'a, co spełniło 21 osób (29%).⁸ Pięć zmiennych reguły wymieniają przegląd z 2013 roku i wytyczna APTA z 2009 roku:²⁰²⁶

1. przysiad jako czynnik nasilający ból (z wywiadu),
2. test scour z przywiedzeniem wywołujący ból pachwiny albo ból boczny biodra,
3. czynne zgięcie biodra wywołujące ból boczny biodra,
4. czynny wyprost biodra wywołujący ból,
5. bierna rotacja wewnętrzna biodra ograniczona do około 25°: przegląd podaje „25° lub mniej”, wytyczna „mniej niż 25°”.

Przy co najmniej 4 z 5 zmiennych LR+ wyniósł 24,3 (95% CI 4,4-142,1), co podnosi prawdopodobieństwo choroby zwyrodnieniowej z 29% do 91%.⁸ Pełny rozkład progów, przeliczony z tabel czteropolowych, podaje przegląd z 2013 roku: przy co najmniej 3 zmiennych czułość 0,71, swoistość 0,86, LR+ 5,20 (2,66-9,57) i LR- 0,33 (0,18-0,57); przy co najmniej 4 czułość 0,48, swoistość 0,98 i LR- 0,53; przy komplecie pięciu czułość 0,14 i LR+ 7,29.²⁰ Przy częstości z próby, 29%, wynik „3 lub więcej” daje 68%, a „mniej niż 3” - 12%.

Autorzy sami zastrzegli, że regułę trzeba zwalidować, zanim trafi do rutynowej praktyki, a wytyczna APTA z 2009 roku powtarza, że przed użyciem klinicznym potrzebne są dalsze badania.⁸²⁶ W PubMed nie znaleźliśmy pracy walidującej tę regułę (stan na październik 2026). Do tego dochodzi pomiar: próg około 25° rotacji wewnętrznej rozstrzyga o jednej z pięciu zmiennych, a typowa różnica między dwoma badającymi przy tym pomiarze wynosiła w jednym z badań 7°.¹³

Pojedyncze objawy są lepiej udokumentowane niż reguła

Przegląd Rational Clinical Examination w JAMA (6 badań, 1110 pacjentów, 1324 stawy) wskazał jako najbardziej użyteczne: ból tylny przy przysiadzie (LR+ 6,1; 95% CI 1,3-29), ból pachwiny przy biernym odwiedzeniu lub przywiedzeniu (5,7; 1,6-20), osłabienie odwodzicieli (4,5; 2,4-8,4) oraz ograniczone bierne przywiedzenie (4,2; 3,0-6,0) i ograniczoną rotację wewnętrzną (3,2; 1,7-6,0). Prawidłowe bierne przywiedzenie czyni chorobę zwyrodnieniową mało prawdopodobną: LR- 0,25 (0,11-0,54).²⁷ Dwa pierwsze objawy pochodzą z tej samej próby 72 osób co reguła Sutlive'a.²⁷

W podstawowej opiece zmiany radiologiczne miało 34% pacjentów z bólem biodra lub pachwiny.²⁷ Przy tej częstości ograniczone przywiedzenie podnosi prawdopodobieństwo do 68%, a prawidłowe obniża je do 11%.

I zastrzeżenie najważniejsze: reguła przewiduje obraz RTG, a obraz RTG słabo zgadza się z bólem. W kohorcie Framingham tylko 15,6% stawów u osób z częstym bólem biodra miało zmiany zwyrodnieniowe w RTG, a tylko 20,7% stawów ze zmianami było często bolesnych; w kohorcie Osteoarthritis Initiative odpowiednio 9,1% i 23,8%.⁹ Wytyczna NICE z 2022 roku zaleca rozpoznawanie choroby zwyrodnieniowej klinicznie, bez obrazowania, u osób w wieku 45 lat i starszych z bólem związanym z aktywnością i bez sztywności porannej albo ze sztywnością nie dłuższą niż 30 minut. Obrazowanie zostawia na objawy nietypowe albo podejrzenie innej choroby.²⁸

Kolejność badania biodra: od czerwonych flag do FADIR

Konsensus z Zurychu stawia sprawę jasno: zanim rozpozna się ból pochodzący ze stawu biodrowego, trzeba wykluczyć choroby spoza układu mięśniowo-szkieletowego i poważne patologie biodra - nowotwory, infekcje, złamania zmęczeniowe, złuszczenie głowy kości udowej - oraz konkurencyjne źródła mięśniowo-szkieletowe, na przykład odcinek lędźwiowy kręgosłupa.¹⁰

Komentarz kliniczny Reimana i Thorborga rozpisuje to na kroki: najpierw czerwone flagi, potem przesiew odcinka lędźwiowego i obręczy miednicznej, a dopiero wtedy testy biodra o wysokiej czułości, z FADIR w roli testu przesiewowego, a nie rozpoznającego.¹ Jako czerwone flagi przy bólu biodra i pachwiny wymieniają nowotwór w wywiadzie (prostaty, narządów rodnych, piersi), uraz, gorączkę, niewyjaśnioną utratę masy ciała, pieczenie przy oddawaniu moczu, ból nocny i długotrwałe przyjmowanie kortykosteroidów.¹ Ból, który nie zachowuje się mechanicznie, prowadzi więc najpierw do przesiewu czerwonych flag, a nie do testów prowokacyjnych.

Na tym etapie jest też jedyny test fizykalny biodra, który metaanaliza z 2013 roku uznała za uzasadniony jako samodzielny: test perkusji rzepkowo-łonowej, ze zbiorczą czułością 95% i swoistością 86%.²⁹ Dotyczy podejrzenia złamania szyjki kości udowej, a nie konfliktu udowo-panewkowego; drugi przegląd z tego samego roku podaje dla złamań niewidocznych w RTG LR- 0,05 (95% CI 0,03-0,08).¹²⁰

Konsensus ESSKA-EHPA-ESMA z 2026 roku (57 ekspertów z 22 krajów) zaleca systematyczne badanie każdego pacjenta z bólem biodra i pachwiny: ocenę chodu, test Trendelenburga, palpację i testy oporowe przywodzicieli, mięśnia biodrowo-lędźwiowego, kanału pachwinowego i spojenia łonowego, zakres ruchu biodra i FADIR. Ból przy testach oporowych i palpacji wskazuje raczej na źródło pozastawowe, ból przy badaniu zakresu ruchu lub w FADIR - na wewnątrzstawowe, a bezbolesny FADIR i zakres ruchu czynią je mało prawdopodobnym. Wszystkie stwierdzenia tego konsensusu otrzymały stopień C w skali od A (dowody naukowe wysokiego poziomu) do D (opinia ekspertów).¹⁴

Obrazowanie ma w tej kolejności miejsce na końcu. Zdjęcie przednio-tylne miednicy i boczne szyjki kości udowej to według konsensusu z Zurychu pierwszy wybór, a zaawansowane badania mają sens, gdy potrzeba szczegółów morfologii kości lub tkanek miękkich - do ostatecznego rozpoznania, w badaniach naukowych albo przy planowaniu operacji.¹⁰ Konsensus ESSKA-EHPA-ESMA dodaje, że żadne badanie obrazowe nie jest w pełni czułe ani swoiste i zawsze trzeba je czytać razem z wywiadem i badaniem.¹⁴

Co z tego wynika przy kozetce

1. Zapisz prawdopodobieństwo wstępne przed testem. Ten sam ujemny FADIR zostawia 13% przy 30% na wejściu i 31% przy 56%.⁴
2. Licz tylko znany ból. Wynik dodatni to odtworzenie bólu, z którym pacjent przyszedł, a nie dyskomfort w skrajnym zakresie ruchu.²
3. Ujemny FADIR obniża prawdopodobieństwo, ale go nie zeruje. Przedział ufności dla LR- sięga 1,08, a zestaw testów wyklucza mocniej niż jeden test.⁴
4. Dodatni FADIR nie jest rozpoznaniem. Zespół konfliktu udowo-panewkowego wymaga triady objawów, badania i obrazu, a morfologię typu cam stwierdza się u 37% bezobjawowych stawów.²²³
5. Dodatni FABER nie mówi, który staw boli. Do stawu krzyżowo-biodrowego służy klaster, do biodra FADIR i zakres ruchu.⁶¹⁴
6. Reguła Sutlive'a przewiduje zdjęcie, a nie ból. Jest niezwalidowana, a zmiany w RTG ma mniejszość osób z częstym bólem biodra.⁸⁹

Jeśli szukasz kursu, na którym badanie biodra ćwiczy się w praktyce, zestawienie szkoleń z terapii manualnej znajdziesz w katalogu kursów terapii manualnej.

Najczęstsze pytania

Bibliografia

1. Reiman MP, Thorborg K. Clinical examination and physical assessment of hip joint-related pain in athletes. International Journal of Sports Physical Therapy 2014;9(6):737-755. PMID: 25383243
2. Griffin DR, Dickenson EJ, O'Donnell J i wsp. The Warwick Agreement on femoroacetabular impingement syndrome (FAI syndrome): an international consensus statement. British Journal of Sports Medicine 2016;50(19):1169-1176. DOI: 10.1136/bjsports-2016-096743 · PMID: 27629403
3. Reiman MP, Goode AP, Cook CE, Hölmich P, Thorborg K. Diagnostic accuracy of clinical tests for the diagnosis of hip femoroacetabular impingement/labral tear: a systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2015;49(12):811. DOI: 10.1136/bjsports-2014-094302 · PMID: 25515771
4. Caliesch R, Sattelmayer M, Reichenbach S, Zwahlen M, Hilfiker R. Diagnostic accuracy of clinical tests for cam or pincer morphology in individuals with suspected FAI syndrome: a systematic review. BMJ Open Sport & Exercise Medicine 2020;6(1):e000772. DOI: 10.1136/bmjsem-2020-000772 · PMID: 32411383
5. Hananouchi T, Yasui Y, Yamamoto K, Toritsuka Y, Ohzono K. Anterior impingement test for labral lesions has high positive predictive value. Clinical Orthopaedics and Related Research 2012;470(12):3524-3529. DOI: 10.1007/s11999-012-2450-0 · PMID: 22767418
6. Laslett M. Evidence-based diagnosis and treatment of the painful sacroiliac joint. Journal of Manual & Manipulative Therapy 2008;16(3):142-152. DOI: 10.1179/jmt.2008.16.3.142 · PMID: 19119403

POZOSTAŁE 23 ŹRÓDEŁ +

7. Maslowski E, Sullivan W, Forster Harwood J i wsp. The diagnostic validity of hip provocation maneuvers to detect intra-articular hip pathology. PM&R 2010;2(3):174-181. DOI: 10.1016/j.pmrj.2010.01.014 · PMID: 20359681
8. Sutlive TG, Lopez HP, Schnitker DE i wsp. Development of a clinical prediction rule for diagnosing hip osteoarthritis in individuals with unilateral hip pain. Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy 2008;38(9):542-550. DOI: 10.2519/jospt.2008.2753 · PMID: 18758047
9. Kim C, Nevitt MC, Niu J i wsp. Association of hip pain with radiographic evidence of hip osteoarthritis: diagnostic test study. BMJ 2015;351:h5983. DOI: 10.1136/bmj.h5983 · PMID: 26631296
10. Reiman MP, Agricola R, Kemp JL i wsp. Consensus recommendations on the classification, definition and diagnostic criteria of hip-related pain in young and middle-aged active adults from the International Hip-related Pain Research Network, Zurich 2018. British Journal of Sports Medicine 2020;54(11):631-641. DOI: 10.1136/bjsports-2019-101453 · PMID: 31959678
11. Troelsen A, Mechlenburg I, Gelineck J, Bolvig L, Jacobsen S, Søballe K. What is the role of clinical tests and ultrasound in acetabular labral tear diagnostics? Acta Orthopaedica 2009;80(3):314-318. DOI: 10.3109/17453670902988402 · PMID: 19421915
12. Martin RL, Sekiya JK. The interrater reliability of 4 clinical tests used to assess individuals with musculoskeletal hip pain. Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy 2008;38(2):71-77. DOI: 10.2519/jospt.2008.2677 · PMID: 18560194
13. Ratzlaff C, Simatovic J, Wong H i wsp. Reliability of hip examination tests for femoroacetabular impingement. Arthritis Care & Research 2013;65(10):1690-1696. DOI: 10.1002/acr.22036 · PMID: 23609994
14. Hölmich P, Weir A, Papadopoulou T i wsp.; ESSKA-EHPA-ESMA Rating Group. Hip and groin pain in physically active adults with a focus on terminology, clinical examination and imaging: a formal ESSKA-EHPA-ESMA consensus. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy 2026;34(10):3844-3855. DOI: 10.1002/ksa.70565 · PMID: 42704670
15. Ranawat AS, Gaudiani MA, Slullitel PA, Satalich J, Rebolledo BJ. Foot progression angle walking test: a dynamic diagnostic assessment for femoroacetabular impingement and hip instability. Orthopaedic Journal of Sports Medicine 2017;5(1):2325967116679641. DOI: 10.1177/2325967116679641 · PMID: 28203594
16. Shanmugaraj A, Shell JR, Horner NS i wsp. How useful is the flexion-adduction-internal rotation test for diagnosing femoroacetabular impingement: a systematic review. Clinical Journal of Sport Medicine 2020;30(1):76-82. DOI: 10.1097/JSM.0000000000000575 · PMID: 31855915
17. Fernandes DA, Melo G, Contreras MEK, Locks R, Chahla J, Neves FS. Diagnostic accuracy of clinical tests and imaging exams for femoroacetabular impingement: an umbrella review of systematic reviews. Clinical Journal of Sport Medicine 2022;32(6):635-647. DOI: 10.1097/JSM.0000000000000978 · PMID: 34534982
18. Dhillon J, Hernandez EJ, Keeter C, Kraeutler MJ. Sensitivity and specificity for physical examination tests in diagnosing prearthritic intra-articular hip pathology are highly variable: a systematic review. Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation 2025;7(3):101117. DOI: 10.1016/j.asmr.2025.101117 · PMID: 40692936
19. Casartelli NC, Brunner R, Maffiuletti NA i wsp. The FADIR test accuracy for screening cam and pincer morphology in youth ice hockey players. Journal of Science and Medicine in Sport 2018;21(2):134-138. DOI: 10.1016/j.jsams.2017.06.011 · PMID: 28669665
20. Rahman LA, Adie S, Naylor JM, Mittal R, So S, Harris IA. A systematic review of the diagnostic performance of orthopedic physical examination tests of the hip. BMC Musculoskeletal Disorders 2013;14:257. DOI: 10.1186/1471-2474-14-257 · PMID: 23987589
21. Reiman MP, Thorborg K, Goode AP, Cook CE, Weir A, Hölmich P. Diagnostic accuracy of imaging modalities and injection techniques for the diagnosis of femoroacetabular impingement/labral tear: a systematic review with meta-analysis. American Journal of Sports Medicine 2017;45(11):2665-2677. DOI: 10.1177/0363546516686960 · PMID: 28129509
22. Tijssen M, van Cingel RE, de Visser E, Hölmich P, Nijhuis-van der Sanden MW. Hip joint pathology: relationship between patient history, physical tests, and arthroscopy findings in clinical practice. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports 2017;27(3):342-350. DOI: 10.1111/sms.12651 · PMID: 26833818
23. Frank JM, Harris JD, Erickson BJ i wsp. Prevalence of femoroacetabular impingement imaging findings in asymptomatic volunteers: a systematic review. Arthroscopy 2015;31(6):1199-1204. DOI: 10.1016/j.arthro.2014.11.042 · PMID: 25636988
24. Martin RL, Irrgang JJ, Sekiya JK. The diagnostic accuracy of a clinical examination in determining intra-articular hip pain for potential hip arthroscopy candidates. Arthroscopy 2008;24(9):1013-1018. DOI: 10.1016/j.arthro.2008.04.075 · PMID: 18760208
25. Heerey JJ, Kemp JL, Mosler AB i wsp. What is the prevalence of imaging-defined intra-articular hip pathologies in people with and without pain? A systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2018;52(9):581-593. DOI: 10.1136/bjsports-2017-098264 · PMID: 29540366
26. Cibulka MT, White DM, Woehrle J i wsp. Hip pain and mobility deficits - hip osteoarthritis: clinical practice guidelines linked to the International Classification of Functioning, Disability, and Health from the Orthopaedic Section of the American Physical Therapy Association. Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy 2009;39(4):A1-A25. DOI: 10.2519/jospt.2009.0301 · PMID: 19352008
27. Metcalfe D, Perry DC, Claireaux HA, Simel DL, Zogg CK, Costa ML. Does this patient have hip osteoarthritis? The Rational Clinical Examination systematic review. JAMA 2019;322(23):2323-2333. DOI: 10.1001/jama.2019.19413 · PMID: 31846019
28. National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NICE guideline NG226. NICE, 19 października 2022. nice.org.uk/guidance/ng226
29. Reiman MP, Goode AP, Hegedus EJ, Cook CE, Wright AA. Diagnostic accuracy of clinical tests of the hip: a systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2013;47(14):893-902. DOI: 10.1136/bjsports-2012-091035 · PMID: 22773321

Materiał ma charakter edukacyjny i jest adresowany do fizjoterapeutów, studentów fizjoterapii oraz lekarzy. Nie zastępuje indywidualnej oceny klinicznej ani konsultacji medycznej.

Czytaj dalej

DIAGNOSTYKA Czułość, swoistość i iloraz wiarygodności - jak czytać liczby przy teście klinicznym Czułość, swoistość, LR+ i LR- wyjaśnione na testach narządu ruchu. Trzy pełne wyliczenia prawdopodobieństwa po… DIAGNOSTYKA Testy stawu krzyżowo-biodrowego - co naprawdę mówi dodatni klaster Lasletta Trzy dodatnie testy z sześciu: czułość 94% i swoistość 78% w pracy źródłowej, LR+ 2,13 w metaanalizie z 2021 r… DIAGNOSTYKA Wywiad fizjoterapeutyczny - jak go przeprowadzić, żeby zmieniał decyzje Dziesięć pytań z Wytycznych KRF, pytanie otwierające i jedna zasada: pytanie zmienia coś tylko wtedy, gdy zmie…