Objaw Lasègue'a i test SLR — jak wykonać i co naprawdę mówi wynik
Test o czułości 0,92 i swoistości 0,28 wyklucza, ale prawie nic nie potwierdza. Co dokładnie jest wynikiem dodatnim, dlaczego kąt nie powinien być kryterium i skąd biorą się rozbieżne liczby w różnych źródłach.
Dla kogo jest ten tekst
Tekst jest napisany do fizjoterapeutów i studentów fizjoterapii. Nie znajdziesz w nim odpowiedzi na pytanie, czy twój ból pleców to rwa kulszowa — znajdziesz opis wykonania testu, kryteria wyniku dodatniego i liczby, które pozwalają ocenić, co ten wynik zmienia.
Na frazę o objawie Lasègue'a w polskim Google pierwsze miejsca zajmują strony, które nie podają ani jednej liczby. A liczby dla tego testu są akurat dobrze zbadane i ciekawe — tyle że prowadzą do wniosku mniej wygodnego niż „test dodatni, więc rwa”.
Jak wykonać objaw Lasègue'a
Dwie rzeczy, które w polskich opisach wypadają, a mają oparcie w badaniach. Pierwsza: rotacja wewnętrzna w stawie biodrowym musi być kontrolowana. Praca łącząca materiał anatomiczny z obserwacją kliniczną pokazała, że niekontrolowana rotacja przyśrodkowa obniża wartość testu — i już w 1979 roku wzywano do ustandaryzowania protokołu.17 Niewiele się od tego czasu zmieniło: przegląd systematyczny stwierdza brak jednego uzgodnionego standardu wykonania i interpretacji.12
Druga: różnicowanie strukturalne nie jest ozdobnikiem. W badaniu z elektrodiagnostyką jako wzorcem odniesienia dodanie różnicowania i oceny asymetrii podniosło czułość z 75,6% do 89,0%, a ujemny iloraz wiarygodności poprawiło z 0,86 do 0,44.6 To jest różnica między testem bezużytecznym a użytecznym — i wynika wyłącznie ze sposobu wykonania.
Mechaniczne uzasadnienie zgięcia grzbietowego stopy jest potwierdzone na preparatach: manewr ten wywołuje przesunięcie i naprężenie nerwu piszczelowego, ale nie mięśnia dwugłowego uda w dole podkolanowym.16 Czyli rzeczywiście różnicuje tkankę nerwową od mięśniowej, a nie tylko „dokłada napięcia”.
Co jest wynikiem dodatnim, a co fałszywie dodatnim
Wynikiem dodatnim jest odtworzenie objawu promieniującego wzdłuż przebiegu nerwu, typowo poniżej kolana, zmieniającego się przy różnicowaniu strukturalnym.6 Samo ciągnięcie z tyłu uda nie jest wynikiem dodatnim. Sam ból lędźwiowy też nie.
Praktyczna konsekwencja dla dokumentacji: notujesz kąt, lokalizację objawu, reakcję na różnicowanie i różnicę między kończynami. Zapis „SLR dodatni” jest nieinterpretowalny dla następnej osoby, bo nie istnieje jeden uzgodniony standard interpretacji — więc nie wiadomo, co autor zapisu miał na myśli.
Przy jakim kącie wynik jest dodatni
To jest najczęstsze pytanie o ten test i ma odpowiedź, która rozczarowuje: kąt nie powinien być kryterium decyzyjnym.
Powód jest pomiarowy. Najmniejsza różnica, którą dwóch badających potrafi wiarygodnie wykryć, wynosi 13–20 stopni.11 Spór o to, czy próg wynosi 35 czy 45 stopni, toczy się więc w całości wewnątrz błędu pomiaru.
Drugi powód jest populacyjny. U osób zdrowych zakres ruchu w teście SLR wynosi średnio 48,5 stopnia (SD 16,1) przy neutralnym ustawieniu stopy i 57,1 stopnia (SD 16,8) przy zgięciu podeszwowym.13 Przy takim rozrzucie każdy pojedynczy próg kątowy musi błędnie klasyfikować wielu ludzi. Do tego zakres zależy od płci: u kobiet bezobjawowych był o ponad dziesięć stopni większy niż u mężczyzn.14
Sensowniejszym parametrem jest różnica między kończynami, bo nie zależy od płci, masy ciała ani aktywności. U 90% zdrowych osób nie przekracza ona 11 stopni.13 To jest liczba, którą warto zapamiętać zamiast progów kątowych.
Krążące po polskich opracowaniach progi — 30–70 stopni, 45–60 stopni, „już przy 20–30 stopniach” — nie mają w tych pracach oparcia jako kryterium rozstrzygające. To konwencje przepisywane między opracowaniami, nie wartości wyprowadzone z badania trafności.
Ile wynosi czułość i swoistość testu SLR
| Źródło | Czułość | Swoistość | Wzorzec odniesienia |
|---|---|---|---|
| Przegląd Cochrane 2010 | 0,92 (0,87–0,95) | 0,28 (0,18–0,40) | obrazowanie lub ocena śródoperacyjna |
| Metaanaliza 2000 | 0,91 (0,82–0,94) | 0,26 (0,16–0,38) | operacja |
| Metaanaliza 1999 | 0,85 | 0,52 | mieszany |
| Przegląd badania neurologicznego 2017 | 0,84 (0,72–0,92) | 0,78 (0,67–0,87) | mieszany |
| Badanie z rezonansem 2011 | 0,36 | 0,74 | rezonans magnetyczny |
| Badanie z elektrodiagnostyką 2023 | 0,76 | 0,28 | elektrodiagnostyka |
Sześć źródeł, sześć różnych par liczb.123456 To nie są sprzeczności — to różne wzorce odniesienia i różne populacje. Dlaczego tak się dzieje, rozpisujemy niżej.
Za najlepsze dostępne oszacowanie zbiorcze przyjmuje się wartości z przeglądu Cochrane: czułość 0,92, swoistość 0,28.1 Wcześniejsza metaanaliza dedykowana temu testowi dała niemal identyczne wartości, choć obie prace mają częściowo wspólnych autorów, więc to zbieżność, a nie niezależne potwierdzenie.2
Policzmy, co z tego wynika. Dodatni iloraz wiarygodności to 0,92 podzielone przez 0,72, czyli 1,28. Ujemny to 0,08 podzielone przez 0,28, czyli 0,29. Pierwsza liczba mieści się w przedziale, który klasyczna praca o czytaniu badań diagnostycznych opisuje jako zmieniający prawdopodobieństwo w stopniu małym i rzadko istotnym.
Warto odnotować, że nie istnieje nowszy przegląd z metaanalizą trafności, który te wartości by zastąpił. Przegląd z 2022 roku dotyczy powtarzalności, a nie trafności, i nie podaje czułości ani swoistości.11
Test skrzyżowany: ten sam pacjent, odwrotne zastosowanie
Test skrzyżowany polega na uniesieniu kończyny bezobjawowej i odnotowaniu objawu po stronie przeciwnej. Jego profil jest dokładnie odwrotny: czułość 0,28 (0,22–0,35), swoistość 0,90 (0,85–0,94).1 Dwie niezależne metaanalizy dają ten sam obraz — 0,29 i 0,88 oraz 0,30 i 0,84.23 Zbieżność trzech prac jest tu mocniejszym argumentem niż przy samym teście SLR.
Para tych dwóch testów to podręcznikowa ilustracja reguł SnNout i SpPin na jednym pacjencie i jednym ułożeniu: ujemny SLR coś wyklucza, dodatni test skrzyżowany coś potwierdza, a odwrotne odczytanie każdego z nich jest błędem.
Dlaczego ten sam test ma w różnych pracach inne liczby
Zmiana wzorca odniesienia przewraca wyniki. W dużym badaniu z rezonansem jako wzorcem czułość wyniosła 0,36, a swoistość 0,74 — czyli odwrotnie niż w przeglądzie Cochrane. Dodatni iloraz wiarygodności wyniósł tam 1,38, ujemny 0,87, a pole pod krzywą 0,596.5
Zmiana na elektrodiagnostykę daje jeszcze inny obraz. Przy klasycznym kryterium (objaw poniżej 70 stopni) czułość wyniosła 75,6%, swoistość 28,3%, a dodatni iloraz wiarygodności 1,06 — czyli praktycznie równy jedności. Dodatni wynik przy takim kryterium nie zmienia niczego. Dopiero dodanie różnicowania strukturalnego poprawiło te liczby.6
Inny przegląd, inna metodyka włączania. Przegląd badania neurologicznego podaje czułość 0,84 i swoistość 0,78, z czego wychodzi dodatni iloraz 3,8 i ujemny 0,21 — zupełnie inna użyteczność niż z Cochrane.4
Na koniec uczciwa nota o jakości piśmiennictwa w tej dziedzinie: do pracy z 2021 roku o rozszerzonym teście SLR opublikowano dwie erraty, z których jedna dotyczyła błędnie wyliczonych czułości i swoistości wskutek pomyłki w arkuszu kalkulacyjnym.20 To nie jest zarzut wobec autorów — to powód, żeby przy każdej liczbie sprawdzać, czy nie ma do niej sprostowania.
Co wynik zmienia w decyzji klinicznej
Policzmy to na konkretnym pacjencie. W badaniu z jednoznacznie zdefiniowaną populacją — kolejni pacjenci skierowani na badanie elektrodiagnostyczne — radikulopatię potwierdzono u 82 ze 142 osób, czyli u 58%.6 To jest realne prawdopodobieństwo wstępne w populacji kierowanej do diagnostyki.
Wniosek jest jeden i dotyczy obu kolumn: wartość tego testu leży w wyniku ujemnym. Dodatni SLR nie jest potwierdzeniem rwy kulszowej i nie powinien być tak zapisywany ani tak przedstawiany pacjentowi.
Bragard, Slump i wersja siedząca
Zmodyfikowany test Bragarda — zgięcie grzbietowe stopy po ujemnym SLR — ma wobec elektrodiagnostyki czułość 69,3% i swoistość 67,4%, co daje dodatni iloraz wiarygodności 2,13 i ujemny 0,46.9 To zrównoważony profil i realny, choć umiarkowany wkład tam, gdzie sam SLR wypadł ujemnie.
Test Slump wypada w badaniach lepiej od SLR: czułość 0,84 i swoistość 0,83 wobec 0,52 i 0,89 dla SLR w tej samej pracy.7 Zastrzeżenie jest istotne: to badanie kliniczno-kontrolne, czyli konstrukcja systematycznie zawyżająca trafność. W populacji kierowanej na iniekcję nadtwardówkową Slump był najczulszy, ale przy bardzo niskiej swoistości — 0,78 i 0,36 wobec ekstruzji krążka.8
Wersja siedząca nie zastępuje leżącej. U pacjentów z potwierdzonym w rezonansie uciskiem korzenia czułość wyniosła 0,41 wobec 0,67 dla wersji leżącej, a powtarzalność między badającymi była gorsza.10
| Test | Czułość | Swoistość | LR+ | Uwaga |
|---|---|---|---|---|
| SLR leżący | 0,92 | 0,28 | 1,28 | do wykluczania |
| Test skrzyżowany | 0,28 | 0,90 | 2,80 | do potwierdzania |
| Bragard (po ujemnym SLR) | 0,69 | 0,67 | 2,13 | zrównoważony |
| Slump | 0,84 | 0,83 | 4,94 | badanie kliniczno-kontrolne |
| SLR siedzący | 0,41 | — | — | mniej czuły od leżącego |
Zestawienie testów neurodynamicznych kończyny dolnej.19710 Liczby pochodzą z różnych populacji i wzorców odniesienia, więc nie wolno ich porównywać wprost — tabela pokazuje profile, nie ranking.
Czego ten test nie zrobi
- Nie potwierdzi rwy kulszowej. Dodatni iloraz wiarygodności 1,28 przesuwa prawdopodobieństwo o kilka punktów procentowych.
- Nie wskaże poziomu korzenia. Żadna z tych prac nie podaje trafności testu dla lokalizacji uszkodzenia.
- Nie zastąpi badania neurologicznego. Czucie, siła i odruchy niosą informację, której test neurodynamiczny nie daje.
- Nie działa u starszych pacjentów. Pole pod krzywą 0,515 w grupie 76–85 lat oznacza brak zdolności różnicującej.
- Nie rozstrzyga przy braku różnicowania strukturalnego. Bez tego kroku jest to test rozciągania tylnej grupy mięśni uda.
Co w takim razie robi? Wyklucza. Ujemny test SLR u pacjenta, u którego podejrzenie radikulopatii było umiarkowane, realnie zmniejsza to podejrzenie — i to jest jego miejsce w badaniu. Wykonany starannie, z różnicowaniem i porównaniem stron, jest użyteczny. Wykonany jako samo uniesienie nogi do pierwszego „boli” — nie jest.
Najczęstsze pytania
Jak wykonać objaw Lasègue'a?+
Pacjent leży na plecach z ustabilizowaną miednicą, badający unosi wyprostowaną w kolanie kończynę za piętę, powoli, do pierwszego pojawienia się objawów. Notuje kąt oraz lokalizację objawu, wykonuje różnicowanie strukturalne (zgięcie grzbietowe stopy lub zgięcie odcinka szyjnego) i porównuje z drugą kończyną. Rotacja w biodrze musi być kontrolowana.1217
Co oznacza dodatni objaw Lasègue'a?+
Odtworzenie objawu promieniującego wzdłuż przebiegu nerwu, typowo poniżej kolana, zmieniającego się przy różnicowaniu strukturalnym. Samo ciągnięcie z tyłu uda ani sam ból lędźwiowy nie są wynikiem dodatnim. Przy dodatnim ilorazie wiarygodności 1,28 wynik dodatni przesuwa prawdopodobieństwo o kilka punktów procentowych.1
Przy jakim kącie wynik testu SLR jest dodatni?+
Kąt nie powinien być kryterium rozstrzygającym. Najmniejsza różnica wykrywalna między badającymi wynosi 13–20 stopni11, a zakres ruchu u osób zdrowych ma odchylenie standardowe rzędu 16 stopni.13 Lepszym parametrem jest różnica między kończynami: u 90% zdrowych osób nie przekracza 11 stopni.
Czym różni się objaw Lasègue'a od testu skrzyżowanego?+
Profilem. SLR ma czułość 0,92 i swoistość 0,28, więc nadaje się do wykluczania. Test skrzyżowany — unoszenie kończyny bezobjawowej — ma czułość 0,28 i swoistość 0,90, więc nadaje się do potwierdzania.1 W polskim piśmiennictwie test skrzyżowany występuje jako objaw Fajersztajna.
Co oznacza ujemny wynik testu SLR?+
To jest najbardziej wartościowy wynik tego testu. Przy ujemnym ilorazie wiarygodności 0,29 wynik ujemny realnie obniża prawdopodobieństwo radikulopatii — u pacjenta ambulatoryjnego z 10% na około 3%. Nie wyklucza jej jednak całkowicie: w populacji kierowanej na diagnostykę po ujemnym teście zostaje jeszcze około 29%.
Czy test Bragarda coś dodaje po ujemnym SLR?+
Tak, umiarkowanie. Wobec elektrodiagnostyki ma czułość 69,3% i swoistość 67,4%, czyli dodatni iloraz wiarygodności 2,13 i ujemny 0,46.9 Warto wiedzieć, że eponim „objaw Bragarda” dla tego manewru przegląd historyczny uznaje za nieprawidłowy.18
Dlaczego źródła podają dla tego testu tak różne liczby?+
Głównie przez wzorzec odniesienia i populację. Przy obrazowaniu lub ocenie śródoperacyjnej czułość wynosi 0,92 i swoistość 0,281, przy rezonansie 0,36 i 0,745, a przy elektrodiagnostyce 0,76 i 0,28.6 Do tego badania prowadzono w populacjach, w których przepuklinę miało 58–98% osób.
Czy dodatni objaw Lasègue'a potwierdza rwę kulszową?+
Nie. To test o wysokiej czułości i niskiej swoistości, więc jego mocną stroną jest wykluczanie, a nie potwierdzanie. Rozpoznanie opiera się na całości obrazu klinicznego: wywiadzie, badaniu neurologicznym i wzorcu objawów, a przy podejrzeniu poważnej patologii — na pilnym skierowaniu, nie na kolejnym teście.
Bibliografia
- van der Windt DA, Simons E, Riphagen II i wsp. Physical examination for lumbar radiculopathy due to disc herniation in patients with low-back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews 2010;(2):CD007431. DOI: 10.1002/14651858.CD007431.pub2 · PMID: 20166095
- Devillé WL, van der Windt DA, Dzaferagić A, Bezemer PD, Bouter LM. The test of Lasègue: systematic review of the accuracy in diagnosing herniated discs. Spine 2000;25(9):1140-1147. DOI: 10.1097/00007632-200005010-00016 · PMID: 10788860
- Vroomen PC, de Krom MC, Knottnerus JA. Diagnostic value of history and physical examination in patients suspected of sciatica due to disc herniation: a systematic review. Journal of Neurology 1999;246(10):899-906. DOI: 10.1007/s004150050480 · PMID: 10552236
- Tawa N, Rhoda A, Diener I. Accuracy of clinical neurological examination in diagnosing lumbo-sacral radiculopathy: a systematic literature review. BMC Musculoskeletal Disorders 2017;18(1):93. DOI: 10.1186/s12891-016-1383-2 · PMID: 28231784
- Capra F, Vanti C, Donati R, Tombetti S, O'Reilly C, Pillastrini P. Validity of the straight-leg raise test for patients with sciatic pain with or without lumbar pain using magnetic resonance imaging results as a reference standard. Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics 2011;34(4):231-238. DOI: 10.1016/j.jmpt.2011.04.010 · PMID: 21621724
- Montaner-Cuello A, Bueno-Gracia E, Rodríguez-Mena D i wsp. Is the Straight Leg Raise Suitable for the Diagnosis of Lumbosacral Radiculopathy? A Diagnostic Accuracy Study. Healthcare 2023;11(24):3138. DOI: 10.3390/healthcare11243138 · PMID: 38132028
POZOSTAŁE 14 ŹRÓDEŁ +
- Majlesi J, Togay H, Ünalan H, Toprak S. The sensitivity and specificity of the Slump and the Straight Leg Raising tests in patients with lumbar disc herniation. Journal of Clinical Rheumatology 2008;14(2):87-91. DOI: 10.1097/RHU.0b013e31816b2f99 · PMID: 18391677
- Ekedahl H, Jönsson B, Annertz M, Frobell RB. Accuracy of Clinical Tests in Detecting Disk Herniation and Nerve Root Compression in Subjects With Lumbar Radicular Symptoms. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 2018;99(4):726-735. DOI: 10.1016/j.apmr.2017.11.006 · PMID: 29253501
- Homayouni K, Jafari SH, Yari H. Sensitivity and Specificity of Modified Bragard Test in Patients With Lumbosacral Radiculopathy Using Electrodiagnosis as a Reference Standard. Journal of Chiropractic Medicine 2018;17(1):36-43. DOI: 10.1016/j.jcm.2017.10.004 · PMID: 29628807
- Rabin A, Gerszten PC, Karausky P, Bunker CH, Potter DM, Welch WC. The sensitivity of the seated straight-leg raise test compared with the supine straight-leg raise test in patients presenting with magnetic resonance imaging evidence of lumbar nerve root compression. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 2007;88(7):840-843. DOI: 10.1016/j.apmr.2007.04.016 · PMID: 17601462
- Nee RJ, Coppieters MW, Boyd BS. Reliability of the straight leg raise test for suspected lumbar radicular pain: a systematic review. Musculoskeletal Science and Practice 2022;59:102529. DOI: 10.1016/j.msksp.2022.102529 · PMID: 35245880
- Rebain R, Baxter GD, McDonough S. A systematic review of the passive straight leg raising test as a diagnostic aid for low back pain. Spine 2002;27(17):E388-E395. DOI: 10.1097/00007632-200209010-00025 · PMID: 12221373
- Boyd BS, Villa PS. Normal inter-limb differences during the straight leg raise neurodynamic test: a cross sectional study. BMC Musculoskeletal Disorders 2012;13:245. DOI: 10.1186/1471-2474-13-245 · PMID: 23227972
- Sierra-Silvestre E, Bosello F, Fernández-Carnero J, Hoozemans MJM, Coppieters MW. Effect of leg dominance, gender and age on sensory responses to structural differentiation of straight leg raise test in asymptomatic subjects. Journal of Manual and Manipulative Therapy 2017;25(2):91-97. DOI: 10.1080/10669817.2016.1200216 · PMID: 28559668
- Pesesse L i wsp. Straight leg raise versus knee extension angle: which neurodynamic test better differentiates neural from musculoskeletal responses? Journal of Manual and Manipulative Therapy 2025. DOI: 10.1080/10669817.2025.2465739 · PMID: 39991913
- Bueno-Gracia E, Ruiz-de-Escudero-Zapico A, Malo-Urriés M i wsp. Effect of ankle dorsiflexion on displacement and strain of the tibial nerve and the biceps femoris muscle at the posterior knee during the straight leg raise: an exploratory cadaveric study. Clinical Biomechanics 2020;75:105003. DOI: 10.1016/j.clinbiomech.2020.105003 · PMID: 32335471
- Breig A, Troup JD. Biomechanical considerations in the straight-leg-raising test. Cadaveric and clinical studies of the effects of medial hip rotation. Spine 1979;4(3):242-250. DOI: 10.1097/00007632-197905000-00011 · PMID: 157532
- Karbowski K. Zur Geschichte der Entdeckung des Lasègue-Phänomens. Schweizerische Rundschau für Medizin (Praxis) 1984;73(28):881-884. PMID: 6382594
- Drača S. Lazar K. Lazarević: the author who first described the straight leg raising test. Neurology 2015;85(12):1074-1077. DOI: 10.1212/WNL.0000000000001958 · PMID: 26391412
- Pesonen J, Shacklock M, Rantanen P i wsp. Extending the straight leg raise test for improved clinical evaluation of sciatica: reliability of hip internal rotation or ankle dorsiflexion. BMC Musculoskeletal Disorders 2021;22(1):303 (z erratami 2021;22(1):937 i 2022;23(1):518). DOI: 10.1186/s12891-021-04649-z · PMID: 34548049
Materiał ma charakter edukacyjny i jest adresowany do fizjoterapeutów, studentów fizjoterapii oraz lekarzy. Nie zastępuje indywidualnej oceny klinicznej ani konsultacji medycznej.