Kurs NDT-Bobath dla dorosłych: poziomy i organizatorzy

Skąd się wzięła koncepcja Bobath

Według European Bobath Tutors Association (EBTA) koncepcję opracowali na początku lat 40. XX w. dr Karel Bobath, lekarz, i Berta Bobath, fizjoterapeutka, którzy w latach 30. przybyli do Wielkiej Brytanii jako żydowscy uchodźcy z Niemiec. Przez prawie pięć dekad uczyli jej w swoich londyńskich ośrodkach jako podejścia klinicznego dla dorosłych po udarze i dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. W USA przyjęła się nazwa Neuro-Developmental Treatment (NDT). Podręcznik Berty Bobath „Adult Hemiplegia: Evaluation and Treatment” ukazał się po raz pierwszy w 1970 r., a trzecie wydanie w 1990 r.[1]

International Bobath Instructors Training Association (IBITA) powstało w 1984 r. Według własnych danych ma ponad 255 członków - fizjoterapeutów i terapeutów zajęciowych - w 29 krajach i jest stowarzyszeniem prawa szwajcarskiego z siedzibą w St. Gallen.[2]

W Polsce nazwa „NDT-Bobath” obejmuje dwie odrębne ścieżki: dla dorosłych (IBITA) i dla dzieci (EBTA). IBITA określa się jako organizację neurologicznej rehabilitacji dorosłych.[3] Kursy pediatryczne opisujemy osobno: NDT-Bobath dla dzieci i niemowląt.

Na czym polega

Według definicji przyjętej przez IBITA to indywidualne podejście do optymalizacji powrotu ruchu u osób z patologią neurologiczną. Opiera się na analizie ruchu funkcjonalnego - kontroli posturalnej, ruchu selektywnego i informacji czuciowej - i dąży do odzyskania typowego ruchu oraz ograniczenia ruchów nietypowych i kompensacyjnych. Kładzie nacisk na 24-godzinne podejście zespołowe.[4]

Facilitacja oznacza w tej definicji umiejętność kliniczną wpływania na informację czuciową przez handling, otoczenie i wskazówki słowne.[4]

Jak wygląda ścieżka kształcenia

• Kurs podstawowy IBITA - co najmniej 110 godzin zegarowych, średnio 7,5 godziny dziennie. Jest przeznaczony dla fizjoterapeutów i terapeutów zajęciowych; lekarzy, logopedów i pielęgniarki przyjmuje się według decyzji prowadzącego. Nieobecność dłuższa niż 1 dzień (8 godzin) oznacza brak certyfikatu.[5]
• Kurs zaawansowany IBITA - co najmniej tydzień, 35 godzin; wymaga certyfikatu kursu podstawowego IBITA. Każdy uczestnik codziennie leczy pacjentów (najwyżej 2 uczestników na pacjenta), a nieobecność dłuższa niż 1 godzina oznacza brak certyfikatu.[6]
• Tytuł terapeuty Bobath - według IBITA wymaga kursu podstawowego i co najmniej dwóch kursów zaawansowanych IBITA, w tym jednego w ostatnich 5 latach (albo statusu instruktora lub kandydata na instruktora). Certyfikat „IBITA recognised Bobath Therapist” jest ważny 5 lat.[3]

IBITA ustala i aktualizuje programy ramowe kursów, a kursy prowadzą jej instruktorzy.[3] Na kursie podstawowym proporcja instruktora do uczestników wynosi według IBITA optymalnie 1:10, najwyżej 1:12; w grupie nie może być więcej niż 24 osoby, a na jednego pacjenta przypadają najwyżej 3 osoby.[5]

Co mówią badania

• Przegląd z 2009 r. 16 badań, 813 pacjentów po udarze. Nie wykazano przewagi Bobath w kontroli sensomotorycznej kończyn, zręczności, mobilności, czynnościach dnia codziennego, jakości życia i kosztach; były tylko ograniczone dowody na korzyść w kontroli równowagi. Autorzy piszą, że żadne podejście nie ma udowodnionej przewagi, a ramą postępowania powinny być wytyczne, a nie preferencje terapeuty.[7]
• Kończyna dolna. W przeglądzie 22 badań (17 w metaanalizach) trening zadaniowy wypadł lepiej od Bobath dla aktywności kończyny dolnej (SMD 0,48; 95% CI 0,01-0,95), a wobec interwencji łączonych i treningu siłowego wyraźnej różnicy nie było. Żadne badanie nie porównywało Bobath z brakiem leczenia. W jedynym w tym przeglądzie porównaniu z PNF Bobath wypadł lepiej dla równowagi w staniu.[8]
• Kończyna górna. W przeglądzie 13 badań Bobath był mniej skuteczny niż trening zadaniowy dla aktywności ręki (SMD -1,07; 95% CI -1,59 do -0,55) i w skali Fugl-Meyer (MD -7,84; -12,99 do -2,69).[9]

Badania oceniają metodę jako całość wobec innych metod. Taki wynik nie mówi, czy pojedyncze elementy kursu są przydatne - to uwaga redakcyjna.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze kursu

• Czy kurs jest uznany przez IBITA? Punkt odniesienia: kurs podstawowy co najmniej 110 godzin, zaawansowany co najmniej 35 godzin, prowadzący z listy instruktorów na stronie IBITA.[5][6][3]
• Ile osób w grupie i na pacjenta? IBITA określa dla kursu podstawowego proporcję 1:10-12, najwyżej 24 osoby i 3 osoby na pacjenta.[5]
• Co daje sam kurs podstawowy? Według IBITA nie daje tytułu terapeuty Bobath - potrzebne są jeszcze dwa kursy zaawansowane.[3]
• Ile miejsca zajmuje trening zadaniowy? Skoro przeglądy pokazują jego przewagę, warto zapytać, ile kursu poświęcono treningowi zadaniowemu i dawkowaniu ćwiczeń. To kryterium redakcyjne.[8][9]

WIADOMOŚCI KATEDRY

Daj znać, gdy Katedra ogłosi coś z dziedziny: neurorehabilitacja

Prowadzimy własne szkolenia i webinary dla fizjoterapeutów. Zostaw adres, a napiszemy, gdy ogłosimy termin z tej dziedziny - nie częściej niż kilka razy w miesiącu. Adresu nie przekazujemy organizatorom z katalogu.