Kurs o bólu przewlekłym: edukacja o bólu i podejście biopsychospołeczne

Skąd się wzięła edukacja o bólu

W 2020 r. International Association for the Study of Pain (IASP) zmieniło definicję bólu z 1979 r. Według nowej wersji ból jest nieprzyjemnym doznaniem zmysłowym i emocjonalnym związanym z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek albo przypominającym doznanie z nim związane. Zmianę przygotowała grupa zadaniowa powołana w 2018 r., a Rada IASP przyjęła ją jednogłośnie.[1]

Klasyfikacja bólu przewlekłego IASP dla ICD-11, opracowana we współpracy z WHO, określa ból przewlekły jako utrzymujący się lub nawracający dłużej niż 3 miesiące. W niektórych stanach, np. w fibromialgii czy niespecyficznym bólu krzyża, może on być traktowany jako choroba sama w sobie.[2]

Autorzy przeglądu z 2015 r., G.L. Moseley i D.S. Butler z Uniwersytetu Południowej Australii i Neuro Orthopaedic Institute w Adelajdzie, opisali 15 lat podejścia „Explaining Pain”.[3]

Na czym polega

Według tego przeglądu „Explaining Pain” to zestaw interwencji edukacyjnych, które mają zmienić rozumienie biologii bólu: z miernika uszkodzenia tkanek na miernik postrzeganej potrzeby ich ochrony. Korzysta ze strategii zmiany pojęciowej z psychologii edukacyjnej. Autorzy zaznaczają, że nie jest to terapia poznawczo-behawioralna ani porady behawioralne i że podejście nie zaprzecza roli sygnałów nocyceptywnych z obwodu.[3] W badaniach takie interwencje opisuje się też jako PNE (pain neuroscience education).[4]

Wytyczna NICE NG193 z 7 kwietnia 2021 r., zgodna z ICD-11, rozróżnia ból przewlekły pierwotny (bez jasnej przyczyny albo nieproporcjonalny do uszkodzenia; m.in. fibromialgia, CRPS, przewlekły pierwotny ból mięśniowo-szkieletowy) i wtórny (wyjaśniony chorobą podstawową).[5]

Jak wygląda ścieżka kształcenia

Punktem odniesienia dla programów jest „IASP Curriculum Outline on Pain for Physical Therapy” - ramowy program, a nie certyfikat. Obejmuje 14 efektów uczenia się i 21 kompetencji w czterech domenach: wielowymiarowa natura bólu, ocena i pomiar, leczenie oraz stany bólowe. Jest przeznaczony głównie dla studiów, ale według IASP nadaje się też do kształcenia podyplomowego.[6]

Neuro Orthopaedic Institute prowadzi kursy na żywo (stacjonarne lub online) i kursy we własnym tempie; strona z listą nie podaje długości kursów ani certyfikatu.[7] W Polsce oddziałem IASP jest Polskie Towarzystwo Badania Bólu, a IASP wymienia fizjoterapeutów wśród reprezentowanych zawodów.[8] Studia podyplomowe PTBB są według jego strony kierowane do lekarzy, a certyfikat PTBB dotyczy poradni leczenia bólu, a nie osób.[9]

NICE zaleca, by ACT lub CBT prowadzili profesjonaliści z odpowiednim przeszkoleniem, ale nie określa, jaki to ma być zawód ani kurs.[5]

Co mówią badania i wytyczne

• Wytyczna NICE NG193 (2021). W bólu przewlekłym pierwotnym zaleca nadzorowany grupowy program ćwiczeń i zachęcanie do aktywności oraz rozważenie ACT lub CBT. Odradza biofeedback, a także TENS, ultradźwięki i prądy interferencyjne, bo nie ma dowodów korzyści. PNE nie ma w niej osobnego zalecenia.[5]
• Samo PNE. W metaanalizie z 2019 r. (12 badań z randomizacją, 755 osób) efekty dla bólu i niepełnosprawności miały małe znaczenie kliniczne (krótkoterminowo ból -5,91 punktu na skali 0-100; 95% CI -13,75 do 1,93), a dla kinezjofobii były klinicznie istotne (-13,55 punktu).[4]
• PNE dodane do ćwiczeń. W metaanalizie z 2022 r. (5 badań, 460 osób) wobec samych ćwiczeń krótkoterminowo ból zmniejszył się o 2,09 punktu na skali 0-10 (95% CI -3,38 do -0,80; pewność niska), a kinezjofobia - przy umiarkowanej pewności dowodów.[10]
• Przewlekły ból krzyża. Przegląd parasolowy z 2025 r. (19 przeglądów, 5200 uczestników) wskazuje na krótkoterminowe zmniejszenie bólu po samym PNE i niespójne efekty długoterminowe. PNE z ćwiczeniami zmniejszało ból (MD -1,11; 95% CI -1,57 do -0,66), ale wpływ na niepełnosprawność nie był istotny.[11]

Na co zwrócić uwagę przy wyborze kursu

• Czy kurs łączy edukację z ćwiczeniami i aktywnością? Samo PNE dawało efekty dla bólu o małym znaczeniu klinicznym, a dodane do ćwiczeń zmniejszało ból krótkoterminowo bardziej niż same ćwiczenia.[4][10]
• Czy omawia ból pierwotny i wtórny? I czy mówi, czego wytyczne nie zalecają, np. TENS i ultradźwięków w bólu przewlekłym pierwotnym?[5]
• Czy program da się odnieść do kompetencji IASP? Ramowy program IASP dla fizjoterapii obejmuje cztery domeny: wielowymiarową naturę bólu, ocenę i pomiar, leczenie oraz stany bólowe.[6]
• Czy kurs uczy rozmowy z pacjentem? W części jakościowej metaanalizy z 2019 r. ważne okazało się m.in. to, by pacjent mógł opowiedzieć własną historię.[4]

WIADOMOŚCI KATEDRY

Daj znać, gdy Katedra ogłosi coś z dziedziny: inne specjalizacje

Prowadzimy własne szkolenia i webinary dla fizjoterapeutów. Zostaw adres, a napiszemy, gdy ogłosimy termin z tej dziedziny - nie częściej niż kilka razy w miesiącu. Adresu nie przekazujemy organizatorom z katalogu.